آموزش نقشه‌خوانی برق صنعتی

نقشه، نمایش یک مدار الکتریکی با خطوط، نمادها و اعداد است. با کمک نقشه، درک بهتری از مدارهای الکتریکی صنعتی و ساختمانی به‌دست می‌آورید. اگر به نقشه‌خوانی به عنوان یک زبان جدید نگاه کنید، نمادها و سمبل‌ها، حروف این زبان خواهند بود. برای یادگیری این زبان جدید، باید حروف آن را بشناسید. در این مقاله، نمادها و سمبل‌های نقشه‌خوانی برق را آموزش می‌بینید و برای خواندن یک نقشه صنعتی آماده خواهید شد.

نقشه صنعتی

شکل ۱-یک نقشه صنعتی

نقشه چیست؟

نقشه‌ الکتریکی با نمادها، حروف و اعداد، مدار الکتریکی را نمایش می‌دهد. موارد زیر از مزیت‌های کار با نقشه است:

  • با استفاده از نقشه، موقعیت نسبی قطعات و سیم‌کشی بین آن‌ها را می‌بینید.
  • وقتی با نقشه کار کنید، درک بهتری از مدارهای الکتریکی مورد استفاده دارید. 
  • با سیم‌کشی از روی نقشه، چالش چندانی نخواهید داشت.
  • اگر از یک نقشه استفاده کنید، عیب‌یابی را با سرعت و دقت بیشتری انجام می‌دهید.

نقشه الکتریکی

شکل ۲- یک نقشه الکتریکی

معرفی ارکان نقشه‌خوانی

در فرآیند نقشه‌خوانی برق، شناخت حروف و سمبل‌ها به صورت استاندارد، از ارکان مهم و تعیین‌کننده هستند.

حروف اختصاری تجهیزات پرکاربرد در نقشه‌خوانی برق

در نقشه‌های الکتریکی برای نمادِ هر تجهیز، یک تگ یا برچسب در نظر می‌گیریم. این تگ به شناسایی صحیح تجهیز کمک می‌کند. پرکاربردترین روش برای برچسب‌گذاری، استفاده از حروف و اعداد است. به عنوان مثال، Q در Q3، به سوئیچ حفاظتی اشاره دارد. عدد ۳ در این برچسب، تعداد سوئیچ‌های حفاظتی است. در این روش، ممکن است از بیش از یک حرف به عنوان یک تگ استفاده شود. برای مثال، حرف K به یک رله یا یک کنتاکتور اشاره دارد. اگر K با حرف M ترکیب شود، KM یک کنتاکتورِ موتور خواهد بود. 

جدول ۱- حروف اختصاری تجهیزات

نام تعریف  مثال
A کیت‌ها، ماژول‌ها امپلی‌فایر مغناطیسی، لیزر، بردهای پرینتی مدار
B ترنسدیوسرها (مبدل‌ها)، از مقادیر غیر الکتریکی به کمیت‌های الکتریکی یا بالعکس سنسور ترموالکتریک، ترموسل، سلول فوتوالکتریک
C خازن‌ها
D عناصر باینری، دستگاه‌های تاخیر، دستگاه‌های ذخیره‌سازی مدارهای مجتمع دیجیتال، خط تاخیر
E تجهیزات الکتریکی لامپ‌ها، وسایل گرمایشی، تهویه
F تجهیزات حفاظتی انواع فیوزها، بی‌متال
G منابع تولید برق ژنراتورها، منبع تغذیه، باتری‌ها
H نشان‌دهنده‌ها چراغ سیگنال، تجهیزات خبری و صوتی
K رله‌ها کنتاکتور، رله، تایمر
L سلف‌ها و چوک‌ها  
M موتورهای الکتریکی  
N رگولاتورها  
P دستگاه‌های اندازه‌گیری و تست تجهیزات نشان‌دهنده، شمارنده، ساعت‌ها
Q تجهیزات سوئیچینگ قدرت کلیدهای قدرت، ایزولاتورها، کلیدهای حفاظت موتوری، بریکرهای حفاظتی
R مقاومت ها رئوستا، پتانسیومتر، مقاومت‌های سری و شنت
S سوئیچ ها سلکتورها، کلیدهای کنترل، پوش باتن
T ترانسفورماتورها  
U مبدل‌های الکتریکی ترانسدیوسرها، مبدل فرکانس، اپتومترها
V نیمه‌هادی‌ها دیود، ترانزیستور، تریستور
W مسیرهای انتقال هادی ها، سیم ها، کابل‌ها
X ترمینال‌ها دوشاخه، پریز، سوکت
Y تجهیزات مکانیکی یا محرک الکتریکی شیربرقی‌ها، کوپل‌های برقی
Z پایانه‌ها، ترانسفورماتورهای هیبریدی، فیلترها، اکولایزرها، محدودکننده‌ها فیلتر کریستال

عدد وسیله در نقشه‌خوانی برق

یکی از چالش‌های موجود در نقشه‌خوانی، تشخیص و تفکیک کنتاکت‌های مختلف و مسیر ورود و خروج جریان است. برای رفع این چالش، از اعداد وسیله استفاده می‌کنیم. اعداد وسیله، محل ورود و خروج جریان را مشخص می‌کنند. این اعداد معمولا در سمت راست کنتاکت‌ها قرار می‌گیرند.

به نماد شکل ۳ توجه کنید. حضور عدد وسیله، تفکیک کنتاکت‌ها را در این کنتاکت NO ساده‌تر می‌کند. اعداد ۳ و ۴ بیان‌کننده کنتاکت‌های باز هستند و اعداد ۱ و ۲ کنتاکت‌های بسته را نمایش می‌دهند.

شکل۳- نماد کنتاکت NO همراه با اعداد وسیله

شکل۴- نماد کنتاکت NC همراه با اعداد وسیله

نمادهای اختصاری و پرکاربرد در استاندارد IEC

جهت دانلود فهرستی از نمادها و سمبل‌های اختصاری و پرکاربرد در استاندارد IEC، کلیک کنید.

سمبل‌های اختصاری تجهیزات و قطعات پرکاربرد در استاندارد IEC

جهت دانلود فهرست سمبل‌های اختصاری تجهیزات و قطعات پرکاربرد در استاندارد IEC، کلیک کنید.

چند مثال از نماد تجهیزات پرکاربرد

برای درک بهتری از نمادهای پرکاربرد در نقشه‌خوانی صنعتی، جدولی از مثال‌های پرکاربرد را آماده کرده‌ایم. جهت دانلود این جدول، کلیک کنید.

مقایسه علائم اختصاری تجهیزات در دو استاندارد IEC و NEMA

در این قسمت به مقایسه مهم‌ترین علائم در دو استاندارد معروف IEC و NEMA می‌پردازیم. با مطالعه جدول، تفاوت‌های علائم تجهیزات پرکاربرد در این دو استاندارد به خوبی قابل تشخیص خواهد بود. جهت دانلود جدول، کلیک کنید.

یک مثال (مدار قدرت و فرمان چپ‌گرد و راست‌گرد با حفاظت ناقص، کنترل از یک نقطه)

مدار قدرت و فرمان چپ‌گرد و راست‌گرد با حفاظت ناقص، کنترل از یک نقطه را به عنوان یک مثال ببینید.

مدارهای قدرت و فرمان این مثال، با یکدیگر مقایسه شده‌اند.

 اگر می‌خواهید با نکات طراحی مدار فرمان چپ‌گرد راست‌گرد، مدار قدرت آن و شرط حفاظت کامل مدار آشنا شوید مقاله «مدار فرمان چپ‌گرد راست‌گرد» را بخوانید.

مدار قدرت و فرمان چپ‌گرد و راست‌گرد با حفاظت ناقص

مدار قدرت و فرمان چپ‌گرد و راست‌گرد با حفاظت ناقص

جمع‌بندی

نقشه‌خوانی یکی از چالش‌هایی است، یک مهندس برق با آن روبه‌رو است. با مطالعه این مقاله و یادگیری اصول نقشه‌خوانی، به راحتی به این چالش پاسخ خواهید داد. کافی است حروف، نمادها و اعداد را بشناسید و نقشه‌ها را مطابق با این اصول بخوانید. بعد از آموختن نقشه‌خوانی، به تحلیل مدار تسلط دارید و زمان عیب‌یابی را کاهش می‌دهید. اگر با مطالعه این مقاله، به نقشه‌خوانی علاقه‌مند شده‌اید، فصل ۵ دوره آموزش برق صنعتی، پیشنهاد ماهر به شما است.  در این دوره، نقشه‌خوانی را به صورت کامل آموزش خواهید دید.

 

منبع: learn.sparkfun.com

آیا این مطلب را می پسندید؟
اشتراک گذاری:

نظرات

0 نظر در مورد آموزش نقشه‌خوانی برق صنعتی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

هیچ دیدگاهی نوشته نشده است.